Illugi Gunnarsson

26. Febrúar, 2009

Hvað með sjóð 9?

Að undanförnu hefur nokkuð verið rætt um stjórnarsetu mína í sjóði 9 sem starfar undir sjóðum Glitnis. Það er eðlilegt að spurningar vakni um slíkar stjórnarsetur, einkum í kjölfar hruns bankakerfisins síðastliðið haust. Ég vil gjarnan koma til móts við fólk og svara öllum þeim spurningum sem kunna að vakna um þessi störf.

1. Hver er aðkoma mín að sjóðnum? 

Hlutverk stjórnarinnar er fyrst og fremst að fylgjast með því að fjárfestingar sjóðanna séu í samræmi við fjárfestingastefnu. Um stefnuna gilda reglur sem kveða á um í hvernig verðbréfum má fjárfesta og hvert hlutfall einstakra fyrirtækja má vera miðað við heildareign sjóðsins o.s.frv. Fjárfestingastefnan er vottuð af eftirlitsaðilum og birt reglulega á Netinu. Sjóður 9 fjárfesti í innlánum banka, peningamarkaðsskjölum, skuldabréfum fyrirtækja, banka- og ríkisskuldabréfum.

Stjórnin hefur ekki afskipti af því í hvaða skuldabréfum og fyrirtækjum er fjárfest og einstaka fjárfestingar eru ekki bornar undir stjórnarmenn áður en í þær er ráðist. Hlutverk mitt var því aldrei að mæla með eða á móti ákveðnum fjárfestingum. Slíkar ákvarðanir voru alfarið í höndum framkvæmdastjórnar sjóðsins.

2. Um sjóðinn

Peningamarkaðssjóður Glitnis var eini sjóðurinn af þessu tagi á Íslandi sem var skráður í Kauphöll Íslands. Af þessum sökum var meiri og strangari krafa um upplýsingagjöf til þeirra sem fjárfestu í sjóðnum heldur en var í tilfelli annarra peningamarkaðssjóða. Glitnir sjóðir birtu uppgjör sitt opinberlega á sex mánaða fresti þar sem finna mátti frekari upplýsingar um fjárfestingar sjóðanna.

Fjármálaeftirlitið fylgdist mjög náið með allri starfsemi sjóðsins. Vegna umræðunnar sem spratt upp um sjóðinn í fjölmðlum gaf Fjármálaeftirlitið eftirfarandi yfirlýsingu þann 2.10.2008.

„Af gefnu tilefni vill Fjármálaeftirlitið koma því á framfæri að fjárfestingar Sjóðs 9 hjá Glitni sjóðum hf. hafa verið í samræmi við reglur sjóðsins og ákvæði laga nr. 30/2003 um verðbréfasjóði og fjárfestingarsjóði. Fjármálaeftirlitið fylgist reglulega með því að fjárfestingar verðbréfa- og fjárfestingarsjóða séu í samræmi við reglur sjóðanna og ákvæði fyrrnefndra laga. Í lok árs 2007 var gerð sérstök úttekt á Sjóði 9 hjá Glitni og var niðurstaða hennar að fjárfestingar og starfsemi hans var í samræmi við lög og reglur.“

3. Hvað gerðist þegar bankarnir hrundu

Þegar bankarnir hrundu lokaðist markaðurinn fyrir fyrirtækjaskuldabréf á Íslandi. Virkur markaður er grundvöllur fyrir starfsemi sjóða og þess vegna var gripið til þess ráðs að loka sjóðunum. Þetta gerðu öll rekstrafélög sem reka sambærilega sjóði til þess að verja eigendur sjóðanna.

Þann 17. október sl. gaf Fjármálaeftirlitið út að loka skyldi fyrir innlausnir í sjóðunum og í staðinn ættu sjóðsfélagar að fá greitt úr þeim í hlutfalli við eign þeirra. Þetta var gert til þess að gæta jafnræðis sjóðsfélaganna, en eina leiðin til að tryggja að allir sætu við sama borð var að selja allar eignir sjóðsins og greiða þær út til sjóðsfélaga í réttum hlutföllum við eignir þeirra.

Sjóðfélagar í sjóði 9 fengur 85,1% eigna sinna endurgreiddar af síðasta skáða gengi. Þetta er vissulega töluvert tap og vond niðurstaða fyrir sjóð af þessari gerð. Ávöxtun sjóðsins árinu á undan var hins vegar með ágætum og nam því tap sjóðsfélaganna u.þ.b. tveggja ára ávöxtun.

4. Af hverju keypti Glitnir skuldabréf af sjóðnum?

Vegna fyrirsjánlegs vanda Stoða ehf. seldi sjóðurinn út eignir sínar í því félagi til Glitnis sem þá var einkabanki. Við þetta lækkaði gengi sjóðsins um 7,0% og eftir þá gengislækkun var sjóðurinn opinn í þrjá viðskiptadaga og fjöldi sjóðsfélaga innleysti eignir sínar á þeim tíma. Í heildina lækkaði gengi sjóðsins um 20,8% frá 26. september og til útgreiðsludags sem var 30. október.

Peningamarkaðssjóðir þurfa að geta greitt út um leið og sjóðsfélagarir æskja þess. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir var engin leið var að finna kaupendur að skuldabréfum Stoða á markaðinum. Með kaupunum var Glitnir að bregðast við vana sjóðsins og viðskiptavina sinna sem áttu hlutdeildarskírteini og vildu innleysa. Bankinn var líka að nýta sér viðskiptatækifæri sem fólst í því að kaupa eignir á afslætti.

Utanaðkomandi endurskoðendastofa var fengin til að meta verðmæti skuldabréfanna sem sjóðurinn átti. Það mat ásamt mati sjóðsins sjálfs á eignunum leiddi til þess að Glitnir banki bauðst til að kaupa bréfin á 30% afslætti miðað við upphaflegt verðmæti.

5. Voru peningar greiddir úr ríkissjóði inn í sjóð 9?

Engir peningar fóru úr ríkissjóði í sjóð 9. Þessi misskilningur er tilkominn vegna þess að þegar fyrirtækið Stoðir fór í greiðslustöðvun þurfti að loka sjóði 9 tímabundið. Eins og áður sagði var það gert til að tryggja að allir sjóðsfélagar sætu við sama borð. Þann 30. september ákvað svo stjórn Glitnis (sem var þá enn banki í eigu einkaaðila) að kaupa skuldabréf Stoða af sjóði 9 með afföllum. Til kaupanna notaði Glitnir sína eigin fjármuni og engir peningar fóru úr ríkissjóði.

Sagan um 11 milljarðana frá ríkissjóði hefur verið nokkuð þrálát í umræðunni, þrátt fyrir að hið rétt hafi komið fram fyrir löngu síðan. Þeir sem vilja fullvissa sig um hið sanna geta lesið fjáraukalög á vefsíðu Alþingis. Samkvæmt 40. grein stjórnarskrárinnar er bannað að greiða nokkurt gjald úr ríkissjóði án þess að heimild sé fyrir því í fjárlögum. Fjáraukalögum fyrir árið 2008 voru samþykkt í desember og þar kemur skýrt fram að engin greiðsla fór til sjóðs 9. Margt má segja um ríkissjóð og útgjöld hans en eitt er þó víst að 11 milljarðar eru ekki teknir úr ríkissjóði án þess að það komi fram í bókhaldi hans.   

Fjáraukalög má finna hér á vef Alþingis www.althingi.is